Malowanie dachu z blachy ocynkowanej – kompletny poradnik

Dach z blachy ocynkowanej wygląda solidnie, ale po kilku latach ekspozycji na deszcz, promienie UV i zmienne temperatury warstwa cynku zaczyna się degradować, a rdza podskórna postępuje w tempie, którego nie widać gołym okiem, dopóki nie pojawią się pierwsze pęcherze powłoki. Malowanie dachu z blachy ocynkowanej to nie jest kosmetyczny „odświeżenie" to chemiczne i mechaniczne zabezpieczenie, które przy dobrze wykonanej pracy daje nawet 15-20 lat spokoju, a przy partactwie zostawia smugi, odspojenia i płatwą farbę, która zaczyna się łuszczyć już po jednym sezonie. Od czego zacząć, żeby nie zmarnować ani jednego litra farby?

• Przygotowanie blachy ocynkowanej przed malowaniem
• Jaka farba do blachy ocynkowanej na dach
• Metody malowania dachu pędzel czy natrysk
• Malowanie dachu z blachy ocynkowanej pytania i odpowiedzi

Przygotowanie blachy ocynkowanej przed malowaniem

Cynk na świeżo walcowanej blachze tworzy naturalną warstwę pasywną tlenek cynku, który paradoksalnie utrudnia przyczepność farby, jeśli nie zostanie odpowiednio przygotowany. Podczas produkcji powstaje also cynku, czyli węglan cynku, który ma gładką, wręcz woskowatą strukturę. Farba nałożona bezpośrednio na taką powierzchnię trzyma się wyłącznie mechanicznie, a siły napięcia powierzchniowego między metalem a powłoką są zbyt słabe, by wytrzymać nawet umiarkowane obciążenia termiczne. Dlatego pierwszym krokiem jest zmycie tej warstwy i nadanie blasze właściwej chropowatości najlepiej w zakresie 20-40 mikronów Ra, co odpowiada średniemu wymiarowi ziarna papieru ściernego P120-P180.

Mycie ciśnieniowe to podstawa, ale nie wystarczy użyć samej wody. Tłuste osady sadze z kominów, kurz drogowy zmieszany z substancjami organicznymi, ptasie odchody zawierające kwasy organiczne wymagają zastosowania detergentów alkilowych, które chemicznie rozrywają wiązania między zanieczyszczeniem a podłożem. Ciśnienie robocze 120-150 bar daje wystarczającą energię kinetyczną, by usunąć luźne cząstki, ale nie na tyle wysoką, by wgnieść lub odkształcić blachę, o ile dysza jest trzymana pod kątem minimum 45° do powierzchni. Po myciu dach musi wyschnąć tutaj pojawia się pułapka, w którą wpada wielu amatorów. Wilgotność powietrza powyżej 85% lub rosa nocna sprawia, że woda zgromadzona w zgięciach, rynienkach i połączeniach blach nie odparowuje przez wiele godzin, a farba nakładana na wilgotne podłoże tworzy mikropęcherze, które po pierwszym mrozie zamieniają się w odspojenia.

Po umyciu i wyschnięciu czas na matowienie powierzchni. Stara powłoka farby, jeśli jeszcze trzyma się podłoża, wymaga identyfikacji: dobrze przyczepna farba akrylowa zostaje, natomiast wszystko, co się łuszczy, ma białawy, kredowy nalot lub jest spękane, musi zejść. Do tego celu nadają się zarówno szlifierki oscylacyjne z tarczą polerującą, jak i szczotki druciane te drugie skuteczniej radzą sobie z punktami korozji, ale pozostawiają widoczne ślady, które trzeba później wyrównać. Optymalnym kompromisem jest użycie szczotki drucianej mosiężnej (nie stalowej, bo stal wprowadza mikrocząstki żelaza, które przyspieszają korozję galwaniczną) na powierzchniach płaskich, a szlifierki oscylacyjnej na załamaniach i w okolicach obróbek blacharskich.

Podobny artykuł Wałek do malowania blachy trapezowej

Kolejny etap to gruntowanie. Specjalistyczne farby do blachy ocynkowanej dzielą się na dwa zasadnicze typy: jednoskładnikowe akrylowo-poliuretanowe systemy rozpuszczalnikowe oraz dwuskładnikowe epoksydowo-poliuretanowe powłoki przemysłowe. Te drugie wymagają wymieszania składnika A i B w ściśle określonych proporcjach, zachowania właściwego czasu życia mieszanki (ang. pot life), który dla systemów epoksydowych przy 20°C wynosi zazwyczaj 30-60 minut, oraz temperatury aplikacji powyżej 10°C poniżej tego progu reakcja chemiczna zwalnia tak dramatycznie, że powłoka nie twardnieje równomiernie i pozostaje miękka przez kilka dni zamiast kilku godzin. Grunt akrylowy jednoskładnikowy jest prostszy w aplikacji, ale daje mniejszą przyczepność na dłuższą metę, szczególnie w rejonach o wysokiej wilgotności Trójmiasto, Podhale czy Bieszczady to lokalizacje, gdzie różnica między gruntem epoksydowym a akrylowym przekłada się na 3-5 lat różnicy w trwałości powłoki.

Obróbki blacharskie attyki, kosze dachowe, obróbki komina, pasy nadrynnowe to miejsca szczególnie narażone na korozję, bo gromadzą wodę i zanieczyszczenia. Przed gruntowaniem trzeba je dokładnie oczyścić szczotką nylonową, a następnie zabezpieczyć taśmą malarską wszystkie elementy, które nie mają być malowane rynny, okna dachowe, wywietrzniki. Zabezpieczenie taśmą maskującą jest krytyczne: farba akrylowa wysycha do dotyku po 2-4 godzinach, ale pełną wytrzymałość mechaniczną osiąga dopiero po 7-14 dniach, więc taśma zdjęta zbyt wcześnie pozostawia „warkocz" farby na fragmencie, którego nie da się usunąć bez rozpuszczalnika.

Jaka farba do blachy ocynkowanej na dach

Wybór farby determinuje trwałość całego systemu powłokowego, a decyzja między farbą rozpuszczalnikową a wodną to nie kwestia preferencji to kwestia warunków na dachu, stanu podłoża i dostępnego czasu na wykonanie pracy. Farby rozpuszczalnikowe głównie na bazie żywic alkidowych modyfikowanych olejem lub żywic akrylowo-poliuretanowych w rozpuszczalnikach aromatycznych charakteryzują się lepszą penetracją mikronierówności podłoża i wyższą odpornością na ścieranie po wyschnięciu. Ich czas otwarcia (ang. open time) jest dłuższy, co oznacza, że farba dłużej pozostaje „mokra" po nałożeniu i lepiej wnika w pory ocynkowanej powierzchni, tworząc mechaniczne zakotwienie powłoki. Wadą jest zapach intensywny, szczególnie przy wysokich temperaturach, kiedy rozpuszczalnik odparowuje szybciej, niż farba zdąży się wyrównać, tworząc charakterystyczne „zmarszczki" na powierzchni.

Zobacz także czym pomalowac blache ocynk

Farby wodne akrylowe do metalu zdobyły rynek dzięki łatwości aplikacji i minimalnej emisji LZO (lotnych związków organicznych), jednak ich przyczepność do cynku jest niższa bez odpowiedniego gruntu. Producenci oferują systemy trójwarstwowe: grunt antykorozyjny na bazie fosforanu cynku, warstwa pośrednia akrylowa i warstwa nawierzchniowa poliuretanowa. Fosforan cynku reaguje chemicznie z powierzchnią metalu, tworząc warstwę pasywną, która hamuje proces korozji galwanicznej cynk i żelazo tworzą naturalnie ogniwo, w którym cynk chroni żelazo (efekt katodowej ochrony protektorowej), ale tylko do momentu, gdy powłoka farby jest szczelna. Jeśli zabezpieczenie nie jest wystarczająco grube, punktowe przerwanie powłoki prowadzi do lokalnej korozji, która rozprzestrzenia się pod farbą, odspajając ją od podłoża na dużych powierzchniach.

Wybierając farbę, trzeba zwrócić uwagę na deklarowaną przyczepność producenci podają ją najczęściej w MPa (megapaskalach). Wartość powyżej 5 MPa po starzeniu sztucznym (1000 godzin w komorze UV) to dobry wynik dla farb do zastosowań zewnętrznych. Farby budżetowe często osiągają 2-3 MPa i po 2-3 sezonach zaczynają się odspajać, szczególnie na dachach o wysokim spadku, gdzie woda stoi w zgięciach obróbek. Spadek dachowy ma znaczenie: minimalny spadek dla dachów z blachy to 7° (12%), przy mniejszym kącie woda nie spływa wystarczająco szybko i zalega w połączeniach, przyspieszając korozję każdej niezabezpieczonej krawędzi. Jeśli dach ma spadek rzędu 3-6°, malowanie ma sens wyłącznie przy perfekcyjnym przygotowaniu podłoża i zastosowaniu systemu epoksydowo-poliuretanowego.

Farba antykorozyjna w aerozolu to opcja kusząca ceną, ale sprawdza się wyłącznie jako uzupełnienie malowania ciągłego do punktowego zabezpieczenia połączeń, śruby lub krawędzi ciętych po wierceniu. System natryskowy, nawet profesjonalny agregat bezpowietrzny, daje grubość powłoki 80-120 µm przy jednym przejściu, podczas gdy pędzel lub wałek przy jednorazowym naniesieniu osiąga zaledwie 30-50 µm zbyt mało, by zapewnić ciągłość powłoki na całej powierzchni. Z tego powodu malowanie pędzlem wymaga minimum dwóch warstw, a często trzech, z przerwą technologiczną minimum 4 godzin między warstwami (w temperaturze 20°C; przy 10°C przerwa wydłuża się do 8-12 godzin).

Metody malowania dachu pędzel czy natrysk

Pędzel malarski to narzędzie, które wymaga odpowiedniego doboru szczeciny do farb rozpuszczalnikowych nadaje się szczecina naturalna, natomiast farby wodne wymagają szczeciny syntetycznej (poliester lub mieszanka poliamid-poliester), bo naturalna szczecina absorbuje wodę, puchnie i traci sztywność podczas pracy. Szerokość pędzla do powierzchni płaskich to 75-100 mm; do obróbek blacharskich i krawędzi niezbędny jest pędzel kątowy (ang. cutting-in brush) o szerokości 30-50 mm, który pozwala na precyzyjne naniesienie farby bez rozlewów na powierzchnie, które mają pozostać czyste. Technika malowania pędzlem wymaga pracy w temperaturze 10-25°C, kiedy farba ma optymalną konsystencję zbyt gęsta (zbyt zimno) pozostawia ślady szczeciny, zbyt rzadka (zbyt ciepło) tworzy zacieki i spływa z pędzelka, zanim trafi na podłoże.

Natrysk bezpowietrzny (ang. airless) dostarcza farbę pod ciśnieniem 150-250 bar przez dyszę o średnicy 0,013-0,019 cala, tworząc mgławicę cząstek, które uderzają w powierzchnię i rozprowadzają się równomiernie. Metoda ta jest trzy do pięciu razy szybsza od malowania pędzlem i pozwala na jednolite pokrycie nawet skomplikowanych kształtów fałd, karoserii blach, połączeń na zakładkę, które przy malowaniu pędzlem wymagają wielokrotnego przechodzenia. Jednak natrysk wymaga rozcieńczenia farby (10-15% rozpuszczalnika lub wody, zależnie od typu farby), a rozcieńczona farba daje cieńszą powłokę przy jednym przejściu. Z tego powodu przy natrysku bezpowietrznym planuje się zazwyczaj dwa pełne przejścia zamiast jednego, z odwrotnym kierunkiem drugiego przejścia (pod kątem 90° do pierwszego), aby wyrównać ewentualne smugi i zagłębienia.

Agregaty natryskowe spalinowe to rozwiązanie dla dużych dachów powyżej 300 m² roboty idące w etapach pozwalają na zwrot kosztów wynajmu (200-400 PLN/dzień), podczas gdy na małym dachu 80-120 m² pędzel malarski pozostaje optymalnym wyborem, bo czas prze setupu agregatu i jego czyszczenia po pracy (30-45 minut) przekracza faktyczny czas malowania. Przy malowaniu pędzlem krytyczna jest technika „mokre na mokre" farba nakładana jest jednokierunkowo, bez rozcierania, i kolejny pociąg pędzla nakłada się na jeszcze mokrą krawędź poprzedniego, tworząc ciągłą, równomierną powłokę bez widocznych połączeń.

Natrysk hydrodynamiczny z pompą turbową (system HVLP) to kompromis między szybkością natrysku bezpowietrznego a precyzją pędzla ciśnienie robocze 2-5 bar, prędkość natrysku niższa, ale cząstki farby mają mniejszą energię kinetyczną, co zmniejsza "mgiełkę" (overspray) i pozwala na precyzyjniejsze nanoszenie farby w okolicach obróbek, okien i kominów, gdzie natrysk bezpowietrzny wymaga dodatkowego zabezpieczenia taśmą i folią. Wady: mniejsza grubość powłoki przy jednym przejściu i konieczność częstszego przerywania pracy do uzupełnienia materiału w zbiorniku.

Dla dachów z blachy trapezowej lub blachodachówki panelowej najtrudniejsze do pokrycia są wgłębienia profilu miejsca, gdzie płaszczyzna blachy zmienia kierunek, tworząc ostre załamania. W kątach wewnętrznych pędzel nie sięga bezpośrednio; farba nanosi się tam przez odbicie szczeciny od ścianki profilu, co wymaga doświadczenia i odpowiednio twardej szczeciny. Przy natrysku bezpowietrznym problem jest mniejszy, ale ciśnienie natrysku musi być dostosowane do wklęsłych zakamarków zbyt wysokie ciśnienie „wydmuchuje" farbę z powrotem, zamiast ją osadzać. Dysze o kącie 40-60° (Flat Jet) są optymalne do natrysku na profile trapezowe; dysze okrągłe Round Jet nadają się do powierzchni płaskich i obróbek.

Prawidłowa grubość powłoki dla dachu narażonego na intensywne opady i promieniowanie UV to minimum 120 µm suchej warstwy, mierzona miernikiem grubości powłok (wetting gauge lub magnetyczny miernik grubości). Nie chodzi o to, by farba „grubo leżała" nadmierna grubość (powyżej 300 µm) generuje naprężenia wewnętrzne, bo farba kurczy się podczas schnięcia, i powłoka pęka w najsłabszych punktach, tworząc sieć mikropęknięć widocznych gołym okiem dopiero po sezonie. Optymalny zakres to 150-250 µm dla powłok poliuretanowych, 120-180 µm dla akrylowych i wartość ta mierzona jest na każdym fragmencie dachu, bo nawet jedna plama o grubości 80 µm stanowi punkt potencjalnej awarii.

Po zakończeniu malowania dach pozostawia się do całkowitego wyschnięcia minimum 24 godziny przed pierwszym kontaktem z wodą, 72 godziny przed pełnym obciążeniem mechanicznym. Warto zamontować barierkę ochronną na czas schnięcia, bo farba świeżo położona jest śliska nawet wtedy, gdy do dotyku wydaje się sucha. Fuga dachowa uszczelnienie połączeń między arkuszami blachy wymaga osobnego materiału: masy silikonowej dedykowanej do metalu ocynkowanego (nie uniwersalnego silikonu budowlanego, który zawiera kwas, który atakuje cynk) lub taśmy butylowej samoprzylepnej. Malowanie dachu nie zastępuje fugowania fuga to fizyczne oddzielenie, farba to powłoka ochronna, jedno nie wyklucza drugiego i oba są niezbędne.

Jeśli dach ma już starą powłokę farby w dobrym stanie i decyzja padła na odświeżenie zamiast pełnego zdzierania starej farby, warunkiem jest sprawdzenie przyczepności: klej taśmy samoprzylepnej (np. taśma maskująca szeroka) przyklejona do starej powłoki i gwałtownie odciągnięta nie powinna odrywać fragmentów farby. Jeśli taśma zabiera farbę, całość starej powłoki musi zejść i to całkowicie, bo farba wtopiona w nową powłokę tworzy warstwę o niskiej spójności międzywarstwowej, która nie wytrzymuje obciążeń termicznych. Odspojenia starej powłoki są widoczne gołym okiem białe, kredowe, spękane obszary, które można podważyć paznokciem, muszą być usunięte przed gruntowaniem. Drobny pył po szlifowaniu usuwa się wilgotną szmatką, nie suchą suchy pył wnika w szczeliny i podszewki, a wilgotna szmatka zbiera go skuteczniej.

Malowanie dachu z blachy ocynkowanej pytania i odpowiedzi